Parroquias e barrios. Lugares de encontro (VIII)

Queda moito por tirar do meu fardel que pretendía facelo dun xeito ordeado, pero as circunstancias e as datas máis acaidas lévanme hoxe a escribir sobor dun episodio,-que se celebraba cada ano-, como outros moitos desaparecido:

A bendición das casas o domingo de Pascua.

Daquela, a parroquia de Alcabre era moi diferente á que temos na actualidade. Coas mesmas dimensións xeográficas tiña moita menos poboación: a edificación era unifamiliar e, agás os núcleos de Roade e Cristo-Barreiro, as casas estaban moi esparexidas.

Os viais

Os camiños eran ruíns, non había asfalto nin cemento, eran de murrullo e terra, e nalgúns máis estreitos que estaban cheos de lama había que subir ós campos para non meterse nun olleiro, ou andar polos carreiros. (Os camiños estragábanse polo paso dos carros de bois).

Eu andei dúas veces (mais ou menos nos anos 1946 e 1947), e dou fe do desenrolo do día suliñado.

A xornada

Ao rematar a misa, ás nove e media da mañán saía a comitiva composta polo cura –revestido con casulla e un libriño pequeno na man, o sancristán cunha cruz de madeira forrada de prata e con varias campaiñas penduradas; un rapás co caldeiro da auga bendita co isope dentro –tiñamos que facer quendas  porque pesaba- , outro rapás coa saqueta onde meter os cartos que os vecinos daban como “diezmo” e outro rapás coa campaiña, – máis grande ca de costume-, para que soaran forte as badaladas.

Esta comitiva camiñaba  agrupada ata irse achegando a unha casa e o da campaiña adiantábase tocando, anunciando a chegada da cruz.

Empezabamos polos barrios do Moiño do Vento, Viña Grande, Garita, Sobreira, Fonte, Ameixeira e Castañal e dalí íamos xantar a casa do cura, (era o único que nos daba).

Pola tarde bendicíase o resto dos barrio: Cruceiro, Barreiro, Pardaiña, Carregal, Veiguiña e Roade..

O entrar en todalas casas , bueno –en casi todas-. En algunas o cura non entraba e noutra non consentían a presenza  do que a señora Pastora consideraba un “corvo”.

As casas fotografadas, -polos ollos azuis dun  inocente e observador adolescente-, en xeral eran pobres: algunhas coa cociña terreña, –por onde era a entrada-, e logo unha sala con piso de madeira, con area limpa no chan; outras, –a mioría-, eran das que xa se consideraban normais e algunas, – de xente con máis poder económico-, eran distinguidas e algunhas  con balcóns ó exterior.  –Estas xa eran de baixo e un andar-.

Cando chegabamos á casa a familia xa estaba axeonllada na sala preparada para recibir a bendición que lles ofrecía o sacerdote administrador da parroquia. Éste saudaba e mentras o sancristán lle poñía a cruz nos beizos para poder bicala, – a cada un ou unha dos presentes-,  o cura lia no libriño en latín e logo botaba man do isope e sacudíalles uns chorros de auga por enrida da  xente que humildemente compartía a cerimonia. Logo felicitaba as “pascuas”   e o rapás encargado dos diezmos collía os cartiños do prato e guindabaios na saqueta. Nas casas de máis poder, os cartos estaban en bandexas.

Había casas nas que o dono xa esperaba a comitiva no portal da finca, –como si fora da familia, só eramos descoñecidos para os cans que ladraban desesperados-, e acompañábanos ó interior da casa na que estaba disposta a familia, e alí, mirábase moi bó entendemento, as relacións eran amigables: falaban, ríanse e ofrecíannos roscón e viño branco. O cura nunca probaba pero a nos víñanos moi ben, e aprobeitábanos.

Pola contra, en algunas casas os homes non  estaban presentes, alí só estaban a muller e os fillos…que raro!

Noutras onde tamén estaba o home non se comprobaba ninguna amizade, só un compromiso.

Nas casa máis pobres o mobiliario era mínimo: unha mesa, unas cadeiras un retrato dalgún devenceiro e un cristo, iso non podía faltar. Nas casas de poder o mobiliario relacionábase coa situación económica da familia.

A algunhas casas xa non iamos pero na da señora Pastora era imposible, porque ó portal botavalle unha cadea con candado . Esta muller non podía mirar diante aquel cura. Un día para atallar intentamos atravesar un campo, pero, vaites, vaites, apareceu a señora e fíxonnos dar volta dicindolle ó cura “…fora daquí “changonas” –era o alcume do cura- corvo, que me escomungas a terra”. (Miña avoa Peregrina era moi amiga de Pastora e un día –diante miña dicíalle- Pastora, cando morras non vai querer  enterrarte, e ela retrucoulle, pois que me poñan de espantallo na figueira)

Reflexións

Aquel adolescente non era quen  de prever a importancia de gardar na memoria aquelas vivencias irrepetibles, sobor de todo, coa frescura conque foron recollidas: precisas, distinguindo formas e comportamentos para él tan sorpresivos: camiños, carreiros, balados, campos –algúns deles xa traballados-, casas, fincas, portais, cans, terra e mar, sol e vento, auga e lama nos camiños…e xente. Familias achegadas ó cura, familias distantes pero sumisas diante daquel poder representado por unha cruz; homes que non estaban coa familia, etc.

Pasados setenta anos aquelas ”fotos” non poden voltar aos ollos agora estragados polo paso dos anos, pero sí pode sacalos do agocho da memoria, viva e desexosa de ceibalas e darlle forma escrita.

Naqueles anos había xente ao carón do cura, –eran dos vencedores-, e outra xente  que se miraba na obriga de recibir ó cura e deixarlle unha esmola , e alí onde non estaban os homes tiña un significado moi claro: estaban feridos pola actitude da Igrexa Católica. O cura tiña na súa signatura a vida ou morte, prisión ou liberdade dalgúns parroquianos.

Foron seis “paseados” en Alcabre despois de serelle negado o certificado de boa conduta requerido polos fascistas levantados en armas, e aí está tamén o repudio da señora Pastora: o fillo Ernesto, con só dezaseis anos  rispouse da morte fuxindo ata moito tempo despois. [Recentemente atopeino -no libro “Medo político e control social na retaguarda franquista”  do historiador Lucio Martínez Pereda-, páxina 384, Abreu Sobreira, Ernesto: Vigo, carpinteiro, consello de guerra  Zaragoza; 2 anos, 50 Pts ( (5-04-1940)].

Descoñezo cando remataron estas practicas, pero si sei que para algúns sería unha mágoa e para outros un alivio.

Como di alguna xente “rematou como o rosario da aurora”, e non saben o significado; porén estará na vindeira entrega

Telmo Comesaña.   Abril   2017