Farrumaco e o seños Manuel. Vivencias

Aún sigue celebrándose en Santiago ARTEYSAN es una feria de artesanía, arte y gastronomía
Aínda segue celebrándose en Santiago ARTEYSAN. É unha feira de artesanía, arte e gastronomía.

Aló polo ano 1980  achegueime a Compostela para ver unha exposición de artesanía galega no claustro de San Martiño Pinario. Unha vez alí comencei o paseo por diante das casetas parándome diante daqueles que chamaban a miña atención ata que cheguei a un que tiña gun letreiro, “Farrumaco” .

Enriba do mostrador había anacos de pedras de diferentes formas e cores, algunhas incrustadas en prata: moi fermosas. No lado esquerdo da caseta estaba unha peza de pedra traballada artísticamente e tiña na parte esquerda un relevo seguido deica arriba de outros, e cada un deles ía formando unha faciana, sendo a máis alta unha cara perfecta; estaban no mesmo orde dos números dun reloxio e a cara bonita  correspondíase coas doce horas.

Por dentro do mostrador estaban unha mociña nova e un home alto e forte con pantalón e camisa escura. Saudei e preguntei.

Boa tarde; o arte é noso, e a pedra? O señor contestou de contado.Tamén oh, tamén. Mira esta é de Coristanco, pero ti non sabes onde é.Si home si claro que sei, dixenlle eu.

Votou man doutra pedra e voltou a dicirme casi da mesma maneira.Esta é de Carnota pero ti non sabes donde é . Resposteille con datos que o fixeron máis prudente. Alí teño ido eu a mirar o hórreo famoso , e deille conta da escritura das portas, das cepas, das formas das rodas e dos remates dos frontais.

Ainda así o home tentoume de novo; votou man doutra pedra e dixome, -esta trouxérona onte da serra da Capelada. Eu xa o atallei. Fun alí a semán pasada co gallo de cumprir o mandato do meu avó “A santo Andrés de Teixido ten que ir de morto quen non foi de vivo”.

Daquela o home púxose serio e preguntoume: -oes ti quén es? Contestei: son un home nado en Vigo, e cando ando por España ou polo mundo son un viaxeiro, e cando o fago pola terra nai Galicia son un pelegrín. Quedou abraiado e dixo, ostiaaa, ti es un galego de carallo, e dirixindose a filla apuntoulle: nena, atende ti que eu xa teño.Falamos de arte, de pedras, de xente e da súa vida, das súas angurias e da súa liberdade.

Para a miña sorpresa foi que era notario, e esa profesión foi por amor ao seu pai, e tan pronto este  finou deixou esa actividade e adicase ao que lle gusta: as pedras e a xente con quen falar. Asemade é escultor e  un experto en minaroloxía, crítico consigo mesmo e coa súa obra,  – logo atopei os seus libros de minerais nunha librería -. Pedinlle que me esplicara o siñificado da peza coas facianas en espiral ascendente, e díxome que era una representación do purgatorio, as almas entran impuras, por iso a faciana non é visibel ata que  xa están puras  para subir ó ceo – polo xeito que mo dixo, esa lenda facialle moita gracia -.

13296H2Logo falamos de traballar no barro e animoume a emborrallarme como lle pasaba a él, e de súpeto dixome:  ven, ímos aquí  que hai uns rapaces de Carnota que traballan no barro e fan cousas importantes. Eu xa coñecía aqueles mozos de outras feiras; entón xa eramos catro – e a miña dona e a irmá aburridas e cansas – e falando de barro sairon na conversa os oleiros de Buño, xente mala de aturar, levanse mal ata entre eles. E aí entrei eu a defender aos oleiros e díxenlles que entrei na casa dun oleiro en Buño. O home moi sereno e grave dixo: ata aquí todo foi ben, pero na casa dun oleiro non entra nin dios.

Na casa dun oleiro de Buño

Tomeime un respiro e díxenlles como entrei na casa, o que me costou foi sair dela e da compaña daquel  home,e foi así:Viñamos de Sargadelos, a miña dona e mais eu, e aproveitamos para achegarnos a Buño para coñecer os fornos baixo terra que daquela ainda funcionaba algún. O chegarmos alí e non coñecer a adea, íamos un pouco perdidos ata que vimos algo que parecía que puidera ser un forno, e nisto apareceu una señora e preguntamoslle; a conversa non tiña fin e a muller mais que falar berraba e proclamaba que o home dela era o  mellor oleiro, e viñan de Barcelona a buscarlle as pezas; na porta dunha casa apareceu un home con mandil branco manchado de barro e  aproveitei para soltarme da paisana e, saudei o home dicindolle, boas tardes maestro, vou para ló, o home revirou e non dixo ren.

A porta deixouna aberta e entramos Cándida e mais eu. Unha vez dentro pasamos  outra porta que daba o baixo da casa onde tiña  o taller e un expositor coas pezas rematadas, non só olas e tarteiras, aquel home era máis que un artesán, era un artista . O baixo daquela casa mais ben parecía un laboratorio: limpo, ordeado e con sentido estético, unha pileta grande e o tocon, aquel home traballando é algo que segue na miña estragada retina. Estaba facendo tarteiras dun tamaño grande.

x9c7f4Saudei, boas tardes maestro; non respostou e eu aguantei o tirón e pensei que  ou me votaba ou me aceptaba, e volvin a saudar e a falar con él, dicindolle que na casa tiñamos unha tarteira como aquela que estaba a facer e ó mellor fixeraa él; non contestou, entón cambiei e díxenlle: disculpe señor, pero nós vimos de Sargadelos, e como aquilo xa está tan mecanizado e dixeronnos que en Buño estaban os mellores oleiros de Galicia, pois por iso viñemos , eu non son de Facenda nin sei ren de oleiro pero gústame saber e gabarme do traballo ben feito.

Din no cravo, e o home  empezou a preguntar e eu a deixarme ir como un buxón de corcho enriba do mar, e preguntou: como se chama? Esa é a súa dona? E, de onde é?  de que traballa?. Contestei correctamente as preguntas, entón parou o choio, sacou o mandil, lavou as mans e púxose ó noso servizo. Enseñounos o almacén onde tiña a materia prima –que estaba tan limpo e ordeado como o taller – indicounos onde tiñan as canteiras, como trituraban, como peneiraban ata chegar a ter a calidade desexada, como amasaba e o resto do proceso.

Cocer era o máis problemático, non todos cocían e ó  que lle tocaba cocía o de todos, levabanse mal si, pero algunhas cousas facíanas en comunidade, explicounos como se poñían as pezas no forno  formando un cono e logo arrodear de terra e por baixo lume con toxos, urces, etc, e van controlando pola cor do fume que sae. Cando se da por feito deixase apagar pouco a pouco ata que enfrie.

Cando pensei que xa era hora de liscar dalí empecei a despedirme e atalloume: espere un pouco, desapareceu e viu cuns folletos de publicidade da feira dos oleiros de Buño e díxonos:   É  unha mágoa que hai dúas semanas tuvemos a festa , pero o ano que ben están invitados. Eu empecei a disculparme pero él insistía e rematei dicindolle que alí non había hoteis e que non ía ser posible, entón falando forte díxonos: de hotel nada, aquí na miña casa, aquí están vostedes invitados.

O Farrumaco non daba creto e movendo a cabeza dixo: que lección me deche. Entón dinlle a miña impresión do que eu albisquei en Buño. Aquel home tiña gañas de falar pero con outra xente , con xente que o escoitara, que quixera saber o que facía e como o facía, sin disputarlle ren, nin o seu traballo nin o seu orgullo. E o meu segredo foi ese, facerme como un corcho enriba das ondas do mar, si non o traga un peixe o mar votaio a Praia.

O  Farrumaco e o señor Manuel morreron os dous de accidente de circulación, e eu sigo lembrandoios e admirandoios porque aqueles dous seres que coñecín nun curto espazo de tempo eran moi diferentes pero igual de xanerosos, e cando me enterei do seu pasamento setinme doido como si os coñecera de sempre  .Escribir estas lembranzas fanme sentir ben e porén coido que nunca se morre de todo si hai quen nos lembre.

Telmo Comesaña          Feixooeira   agosto 2016

Fotos: http://conocergalicia.com,www.arteysan.com, La Voz de Galicia.

A %d blogueros les gusta esto: