Historia dun aventureiro

Chamábase Xacobe , de profesión biólogo. De nacemento, Coruña e de patria o mundo. Escribiu un libro: Os ausentes de castletón

Tiven que lelo; non me quedou máis remedio. Unha muller chegou moi afoute e díxome: tes que ler este libro. Eu tratei de resistirme porque ler un libro de 376 páxinas coa miña eiva visual é unha tarefa complicada, pero non puiden resistirme porque ela insistía sen trécola.

Xacobe, home inquedo e aventureiro, amante da montaña, de todo o que se movía ou lle era descoñecido, xa fora na terra como no mar. Despois de rematar a carreira de bioloxía, non se deu un tempo pro descanso ou pro lecer: escalou montañas en España, Europa, África e Asia. Viaxou por Centro-América, Etiopía, Xapón etc.

Atendendo a súa profesión de biólogo navegou polos mares oceánicos -traballando como biólogo en campañas de longa duración- en Terranova, Índico e mares do Sur. O seu pai, mirando á diversidade de actividades que desenvolvía e a cantidade de anécdotas e historias que contaba, no repouso do xantar suxeriulle  “fillo, por que non fas uns documentais e así podes facer uns cartiños”. Disque o fillo mirouno de esguello e sorriu.

Como un trotamundos déuselle por ir a Papúa Nova-Guinea (Indonesia). Daquela o pai –sen pensar na transcendencia das súas palabras- díxolle: “…Escoita Xacobe , si te raptan na illa de Papúa Nova-Guinea, como lle pasou ó fillo de Rockefeller, que eu non teño un peso para ir e polo tanto, non poderei ir no teu rescate…” E alí, nas illas de Papúa, nun accidente de mar finou un día de maio 2002. O pai,si que foi búscalo.

A descuberta do fillo despois da traxedia

O libro publicouse despois de tres anos, cando o pai aínda non daba creto da súa falta.

Recolleu as súas pertenzas e atopouse cos relatos que fora escribindo referentes a intensa vida dun home novo e apaixonado…e un diario.

O pai escribiu o Limiar do libro, que empeza cos pensamentos do fillo, e di así:

{…Vivir para o presente é a única maneira de sobrevivir ó pensamento da non eternidade da nosa obra, da nosa trivialidade.

Facer as cousas porque nos satisfai facelas e non para que perduren eternamente, é bo crear como maneira de afirmar a nosa existencia, porque non nos será útil despois…}

Esta novela que relata a durísima vida das xentes do mar, recolle con agarimo unha marea no gran Sol, nun barco rampeiro que sae dun peirao de Vigo cunha tripulación de once homes (patrón de costa, patrón de pesca, xefe de máquinas e engraxador, contramestre, cociñeiro e cinco mariñeiros). Con eles vai un mozo co gallo de facer unha reportaxe,coa súa cámara gravadora e un feixe de papeis e uns bolígrafos. Con este conxunto de ferramentas, o inexperto “lobo de mar” atópase con todas as pexas coas que el non contaba, aquilo era distinto: o barco cabeceaba,os golpes de mar sacudíanno dun lado po outro; aguantarse en pé era difícil. No comedor saía disparado do banco e ata no camarote andaba dun a outro lado, mareado e debrocando o pouco que comía. Os mariñeiros coidaban del como dunha criaturiña recen nada. Foron dándolle consellos para manterse en pé, para que non caira do banco e non lle marchara o prato e para poder durmir sen ir dun po outro lado.. Tres días de viaxe e coas leccións aprendidas o mozo xa tiña afouteza dabondo. Pero velaí que unha madrugada despertou cun toque de campá e o contramestre puxo a xente en pé, para largar. Entón o novato dixo: pero si son as cinco da maña e hai temporal… O contramestre botouse a rir. Naquel intre recibía a primeira lección do mestre; “no mar non hai día nin noite”, o traballo é continuo e estamos aquí para cargalo barco canto antes mellor.

O día a día

Non son novas o que nos trae este libro; noutrora xa publiquei entrevistas con xente do mar: a durísima vida, o illamento, a falta da familia e das amizades, os perigos, os medos e frustracións.

Desque desatracan do peirao, o barco convértese nunha pequena illa que vai navegando deica o caladoiro acordado; o motor marca o ritmo que fai que a hélice se vaia enroscando na masa mariña, deixando atrás un ronsel que se vai perdendo co movemento das ondas; e así, até chegar as coordenadas que sinalan onde o “pesca” decidiu comezar a faena. (Aparello ó mar; catro horas de arrastre e a virar). Este é o proceso continuo até que deciden voltar a terra. (A terra quer dicir: ao porto base ou descargar nun porto próximo e, volver ao caladoiro).

Cada vez que sube o aparello compre procesar o peixe, que pode ser dúas horas e media, deixando pro descanso hora e media. E si o aparello sube roto, hai que amañalo; e o traballo continúa as horas que fagan falta.

Tomando datos

Sentado nunha cadeira xiratoria, o “pesca”, leva o barco seguindo as información dos equipos instalados na ponte de mando.

En máquinas, un home fai garda, e atende o mantemento da maquinaria.

O cociñeiro escolle o peixe que vai cociñar, e atende a tripulación. Só os mariñeiros traballan día e noite.

O “pesca”, ten sona de home duro; é supersticioso; ten colgada unha resta de allos, a imaxe dunha virxe, e un santiño tapado. Si as cousas lle van mal, cabrease coas imaxes e cúlpaas do desastre. Pouco a pouco vai falando e dándose a coñecer. Xa tiña que estar retirado, mais as desgrazas obrigábano a seguir. Como desafogo cantaba cancións eróticas.

O “costa”, aparecía de noite para levar o mando e as manobras da pesca. Non era faladeiro e tampouco amigo da ducha.

Cos mariñeiros, contramestre e cociñeiro falou dabondo. Cada un dos tripulantes era dun lugar distinto, a maioría do Morrazo: (Cangas, Moaña, Bueu e Marín); os outros de Camelle, Aguiño, Illa de Arousa , Ribeira e Vigo.

Aproveitaba os momentos do xantar, -algunhas veces a reparación dun aparello ou outro inconveniente impedíalles comer a súa hora; o traballo estaba por enriba da comida- para atender as conversas que mantiñan e asemade o cociñeiro que lles pasaba os pratos.

E aí quedan ao descuberto os reflexos de cadaquén: bromas, chistes, andrómenas, frustacións e a riqueza dialectal das zonas de procedencia: para uns o peixe pode ser peis; o amañar pode ser aqueloutrar …e así unha morea de palabras de uso corrente nos diferentes lugares da costa galega.

Aquel grupo humano era un reflexo das xentes do mar: casados con cargas familiares, solteiros ansiosos de chegar a terra pra atoparse coa moza ou, cunha “aproveitada” que o enredaba un par de noites, separados que tiñan a súa vida e un solitario que só tiña como saída o alcol.

Non faltan as desgrazas

Embarres con rotura de aparellos, fortes temporais que impiden traballar manténdose “a capa”, un forte golpe de mar que causou avarías na estrutura da ponte, afogamento dun home que caeu o mar rescatado xa cadáver, con moito risco para os que baixaron a recollelo, nunha noite tenebrosa…Eis a consternación e amargura.

De volta á porto

Eses son momentos moi duros e complexos; as decisións firmes e autoritarias impóñense; os riscos son grandes e tense que sentir a capacidade do mando.

Cando ía lendo os acontecementos do día a día, cheguei a considerar ó home da ponte, como un verdugo, mais cando vou rematando decátome do complexo e duro que ten que ser o traballo deste home que ó final pasa a ser moi tenro…Eis “capitán”. O meu respecto.

Telmo Comesaña abril 2018