Curandeiros, menciñeiros e santeiros.

Houbo un tempo no que algunhas actividades relacionadas coas doenzas tiñan “profesionais” –homes e mulleres-, que aliviaban ás persoas que padecían inconvintes físicos e/ou psíquicos. Aqueles “profesionais” intentaban aliviar aos pacentes que se achegaban a súa consulta. Algúns na propia casa e outros onde se atoparan.

Os curandeiros atendían escordaduras, e si viña ó caso entablillaban unha perna ou un brazo roto, e sen anestesia; total era un chisco de tempo… berrar un pouco e novo! (o mesmo que lles facían ás cabuxas, ós años e os cans), atender os consellos do experto e ata outra.
Os menciñeiros ou menciñeiras xa eran outra actividade; o deles era curar o espírito: escoitar, aconsellar e procurarlles as herbas medicinais máis acaídas pras infusións; a importancia das lúas para procurar as herbas e outras menudencias que marcaban a diferencia entre unha e outra meiga. Eran moi importante as fregas: tiñan que ser no espazo afectado e o repouso necesario, a cousa tiña o seu aquel! Asemade fuxir das persoas “ruíns” que podían facerlles mal. Este último consello tamén tiña cos métodos dos santeiros.

Estes curaban o croio aos nenos, os malos aires, o mal de ollo e, esas cousas que ninguén entendía -algo así como o ceo ou o inferno-, pero dicían que a xente facíanlle ben. Ah, e si non resultaba era porque non estaba de Deus. O mal de ollo era cousa de malas querenzas: de familiares, de veciñas ou dalgunha que quería amolala e roubarlle o home. E esas cousas eran motivo de axexar na vida das demais persoas, de xenreiras e ata de chegar ás mans. Estas prácticas traían desavinzas entre familiares e veciñanza. Coidadiño que o tema non era para rirse. Miña avoa á isto chamáballe bruxería e rexeitábaas.

Eu cheguei a coñecer estas actividades que floreceron ata hai poucos anos; descoñezo si aínda hai algunha actividade que puidera enriquecer esta humilde escrita. Aínda que se falaba de menciñeiros e santeiros (estes dous conceptos só os coñezo polas conversas entre xente maior)

Curandeiros
No Toural – Teis, estaba D. Manuel, “Pichón”: era o de máis sona polos anos cincuenta e sesenta do pasado século. Dou fe da súa profesionalidade. Atendeume algunhas veces por escordaduras: nun brazo unha vez, nas costas outra vez e nos nocelos varias veces.
Chegabas a súa casa e abríache a porta unha señora, pasábate a unha sala, e logo, por outra porta aparecía él e preguntaba: –
que che pasa? Dábaslle as referencias da doenza e tirabas a roupa da parte onde ía traballar. Empezaba a buscar os tendóns e cando atopaba o dano apreixaba forte e deixaba o tendón no seu sitio, vendaba (había que levar a venda) e durante uns días poñerlle panos mollados con auga de vexeto. A pouco de saír da consulta xa tiñas a botica de Curiel, na que tiña o remedio que afortalaba os tendóns. Si señor, Pichón foi un gran curandeiro, de poucas palabras e mirada un pouco revirada. Había xente que non falaba ben del porque cando consideraba que a cousa era de reuma ou enfermidades dos osos disque lles dicía, -isto non é cousa miña, vai ó médico; desenganábaos, pero tiñan tanta fe nel que pensaban que facía milagres.

En Coia estaba Vitorino. Este paisano era redeiro e traballaba en Bouzas; atendía alí onde lle chegaba o doente: na chabola onde facían os aparellos ou na casa. Coñecino na casa, e o método non era como o do Pichón; Vitorino era un home forte, faladeiro e amigable.
Aconteceu que un compañeiro de traballo comprou unha moto, “Lube”. Un día esnafrouse contra un coche parado, e xa se sabe, a culpa foi do coche por estar onde non debía. O asunto foi que escordou un brazo e doíalle ata o pescozo, e cada día ía peor. Outro compañeiro que tiña experiencia de caídas de moto e de cabalo díxolle: -vaite a Vitorino, e como nos cadraba de camiño aló fomos dous acompañando o doente. (Vitorino vivía preto do cristo de Coia, ao comezo de onde hoxe comeza a rúa Martín Echegarai). Chegamos xa de noite e recibiunos como amigos de toda vida. Despois de falar de todo un pouco e darse á coñecer -resultou que coñecía ó pai que tamén era cazador- e a conversa ía facendo a preparación sociolóxica do pacente -séntate nesa cadeira, díxolle -o compañeiro era alto e sentado na cadeira o curandeiro traballaba mellor-. Sen deixar de facelo falar íalle apalpando o brazo e, nunha destas díxonos: amarralo contra o respaldo. Pegoulle uns meneos e o amigo berraba como un condenado, e de contado díxolle, xa está todo encaixado; deulle uns consellos para que non fixera esforzos durante un tempo e, velaí vai, a semana seguinte xa tiñamos moto e motorista.
Había máis, a señora Manuela, no Calvario, Pípo atendía nas tabernas, en Bouzas e en Samil, Elena en Alcabre e en toda Galicia non faltaban homes ou mulleres adicadas a amañar os tendóns fora do sitio.

Na actualidade esa tarefa é dos fisioterapeutas, (que palabro tan complicado) para substituír o traballo dos humildes curandeiros. Deixo claro que os fisios pasan unha longa carreira universitaria e son recoñecidos profesionalmente, Só me magoa que desaparezan os curandeiros sen ser recoñecidos como xente de ben, que aliviou moitas doenzas da xente do campo e dos traballos máis duros e esforzados: canteiros, carreteiros, labregos, albaneis, xornaleiros serradores, caldeireiros e todos que facían os traballos que hoxe fan os guindastres, as carretillas elevadoras ou trebellos semellantes.

De meigas e santeiros non teño experiencia vivida pero sí comentarios que se facían nas barberías, nos zapateiros ou nas tabernas que eran os lugares de encontro. Alí, como de política non se podía falar, – a menos que foran as “grandezas” do réxime, pero iso xa tiñamos no NO-DO falábase da veciñanza: homes e mulleres, dos fillos bravos, das bruxerías e das eivas visibles: coxos, tortos, chepas, manotos e outras historias que arestora non encaixarían nunha conversa. Eran outros tempos nos que falar era un compromiso. Entón calquera cousa que non tivera que ver coa relixión nin co réxime do 18 de xullo, aínda que despelexara a sociedade máis baixa era tolerado. Hoxe a homoxesualidade non é nin unha eiva nin motivo de escarnio…Por exemplo.

Texto: Telmo Comesaña novembro 2017

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *